لخّصلي

تﺎﺿاﺮﺘﻓا ةﺪﻋ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﻲ
:ﻲﻠﯾ ﺎﻣ
 لﻮﯿﻤﻟا ﺔﺟرﺪﻟ ﺔﺘﺑﺎﺛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺺﺨﺸﻠﻟ ﻰﻄﻌﺗ . ﻦﻜﻤﯾ لﻮﯿﻤﻟا ﻰﻠﻋ فﺮﻌﺘﻠﻟ ،ﺔﻓﻮﻟﺄﻤﻟا ﻦﮭﻤﻟاو تﺎطﺎﺸﻨﻟا ﻮﺤﻧ لﻮﯿﻤﻟا تاﺮﻘﻓ لﺎﻤﻌﺘﺳا
ﺔﻓﻮﻟﺄﻤﻟا ﺮﯿﻏ ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا . ا تاﺮﻘﻓ ﯾ لﻮﯿﻤﻟ لﻮﯿﻣ ﻢﮭﯾﺪﻟ ﻦﯾﺬﻟا ﻚﺌﻟوأو ، ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ . ﺎﮭﺗﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ﺔﮭﺑﺎﺸﺘﻣ تاﺮﯾﺪﻘﺗ ﺎﮭﻟ ﻦﻜﯾ ،ﺔﮭﺑﺎﺸﺘﻣ لﻮﯿﻣ ﺎﮭﻟ ﻲﺘﻟا تﺎﻋﻮﻤﺠﻤﻟا
ﻤﻟا تاﺮﻘﻔﻟ سﺎﯿﻘ .74
 .ﺔﯿﻗﺮﻋ تﺎﯿﻠﻗأ دﻮﺟو ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ ﺔﺻﺎﺧو ،ﻊﻤﺘﺠﻤﻟا ﺔﻓﺎﻘﺛ ﻰﻠﻋ سﺎﯿﻘﻟا تاﺮﻘﻓ ﺪﻤﺘﻌﺗ
ﻢھأ ﻲﻠﯾ ﺎﻤﯿﻓ ضﺮﻌﺘﺴﻧو ﻤﻟا لﻮﯿﻤﻟا فﺎﺸﺘﻛا قﺮط :ﺔﯿﻨﮭ
١ ﺞﻧوﺮﺘﺳ سﺎﯿﻘﻣ . ) Strong :(
ﺪﻤﺘﻋا ﻲﻓ ﺞﻧوﺮﺘﺳ ﻢﯿﻤﺼﺗ ﮫﺗاودأ ﺔﺻﺎﺨﻟا سﺎﯿﻘﺑ لﻮﯿﻤﻟا ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻧرﺎﻘﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا
صﺎﺨﺷﻷا ﻦﯿﺤﺟﺎﻨﻟا ﻲﻓ ﺔﻨﮭﻣ ﺔﻨﯿﻌﻣ ﺔﻨﯿﻋ ﻊﻣ ﯿﺋاﻮﺸﻋ ﺔ .نﺮﻘﻟا تﺮﮭظو اﺬﮭﻟ
ﺎﻤﻛ .ﺔﻔﻠﺘﺨﻤﻟا ﺔﯾﺮﻤﻌﻟا تﺮﮭظ ﮫﻟ ةرﻮﺻ ﺔﺻﺎﺧ رﻮﻛﺬﻟﺎﺑ ) ٥٤ ﺢﯿﺤﺼﺘﻠﻟ سﺎﯿﻘﻣ ( ، ىﺮﺧأو
ثﺎﻧﻹﺎﺑ ) ٢٢ ، لوﺎﻨﺘﺗ ﻻﺎﻜﺷأ
ﺘﻣ ﻮﻨ ﺔﻋ ﻦﻣ تﺎطﺎﺸﻨﻟا . ﻦﻣ ﺞﻧوﺮﺘﺳ رﺎﺒﺘﺧا نﻮﻜﺘﯾ ٣٢٥ ( اﺮﺼﻨﻋ اﺰﺟأ ﺔﻌﺒﺳ ﻲﻓ ﺔﻌﻤﺠﻣ ﻀﯾ ﻰﻟوﻷا ﺔﺴﻤﺨﻟا ،ء ﻊ
داﻮﻤﻟا ،ﻦﮭﻤﻟا ﻷاو .ىﺮﺧأ ﺔﻋﻮﻨﺘﻣ ﺔﻄﺸﻧأ ، أ صﻮﺤﻔﻤﻟا ﺎﮭﯿﻓ ﺐﺗﺮﯾ ﻣ نرﺎﻘﯾو ،ﺎﮭﻟ ﮫﻠﯿﻀﻔﺗ ﺐﺴﺣ ﺔﺻﺎﺧ ﺔﻄﺸﻧ .ﺎﺒﺘﺧا ﺎﮭﻨﻣ تارﺎﺒﺘﺧا ةﺪﻋ ﺞﻧوﺮﺘﺳ رﺎﺒﺘﺧا ﻰﻠﻋ يﺮﺟأو نﻮﻜﺘﯾ ﻮھو ،ﻦﯾﺮﺧآو درﻮﻔﻠﯿﺟ ر
ﻦﻣ ٣٦٠ ﻻ وأ ،ﺎﻌﻣ ﺔﻨﮭﻣ وأ ،ﺔﯾاﻮﮭﻛ ﺪﺣاو ﻞﻛ ﺮﺒﺘﻌﯾ نﺎﻛ نإ ﮫﯿﻓ صﻮﺤﻔﻤﻟا دﺪﺤﯾ ،ﺮﺼﻨﻋ
ﯿﻓ ﺐﻏﺮﯾ ﯿﻤﻟا ،ﻲﻤﻠﻌﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻨﻔﻟا ﻞﯿﻤﻟا :ﻲھ لﻮﯿﻣ ﺔﻌﺴﺗ ﺲﯿﻘﯾ رﺎﺒﺘﺧﻻا اﺬھو .ﺎﻗﻼطإ ﮫ ﻞ
ﺎﯿﻘﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،يﻮﻠﺨﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻜﯿﻧﺎﻜﯿﻤﻟا ا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﯿﻤﻟا ،يد ﻞﯿﻤﻟا ،يﻮﻐﻠﻟ ،ﻲﺒﺘﻜﻤﻟا

ھ ﺎﮭﻨﻣ ،تﺎﺿاﺮﺘﻓا ةﺪﻋ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﻲ
:ﻲﻠﯾ ﺎﻣ
 لﻮﯿﻤﻟا ﺔﺟرﺪﻟ ﺔﺘﺑﺎﺛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺺﺨﺸﻠﻟ ﻰﻄﻌﺗ .
 ﻦﻜﻤﯾ لﻮﯿﻤﻟا ﻰﻠﻋ فﺮﻌﺘﻠﻟ ،ﺔﻓﻮﻟﺄﻤﻟا ﻦﮭﻤﻟاو تﺎطﺎﺸﻨﻟا ﻮﺤﻧ لﻮﯿﻤﻟا تاﺮﻘﻓ لﺎﻤﻌﺘﺳا
ﺔﻓﻮﻟﺄﻤﻟا ﺮﯿﻏ ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا .
 ا تاﺮﻘﻓ ﯾ لﻮﯿﻤﻟ لﻮﯿﻣ ﻢﮭﯾﺪﻟ ﻦﯾﺬﻟا ﻚﺌﻟوأو ،ﺔﮭﺑﺎﺸﺘﻤﻟا لﻮﯿﻤﻟا يوذ ﻦﯿﺑ ﺰﯿﻤﺗ نأ ﺐﺠ
ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ .
 ﺎﮭﺗﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ﺔﮭﺑﺎﺸﺘﻣ تاﺮﯾﺪﻘﺗ ﺎﮭﻟ ﻦﻜﯾ ،ﺔﮭﺑﺎﺸﺘﻣ لﻮﯿﻣ ﺎﮭﻟ ﻲﺘﻟا تﺎﻋﻮﻤﺠﻤﻟا
ﻤﻟا تاﺮﻘﻔﻟ سﺎﯿﻘ .
74

 .ﺔﯿﻗﺮﻋ تﺎﯿﻠﻗأ دﻮﺟو ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ ﺔﺻﺎﺧو ،ﻊﻤﺘﺠﻤﻟا ﺔﻓﺎﻘﺛ ﻰﻠﻋ سﺎﯿﻘﻟا تاﺮﻘﻓ ﺪﻤﺘﻌﺗ
ﻢھأ ﻲﻠﯾ ﺎﻤﯿﻓ ضﺮﻌﺘﺴﻧو ﻤﻟا لﻮﯿﻤﻟا فﺎﺸﺘﻛا قﺮط :ﺔﯿﻨﮭ

١ ﺞﻧوﺮﺘﺳ سﺎﯿﻘﻣ . ) Strong :(
ﺪﻤﺘﻋا ﻲﻓ ﺞﻧوﺮﺘﺳ ﻢﯿﻤﺼﺗ ﮫﺗاودأ ﺔﺻﺎﺨﻟا سﺎﯿﻘﺑ لﻮﯿﻤﻟا ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻧرﺎﻘﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا
صﺎﺨﺷﻷا ﻦﯿﺤﺟﺎﻨﻟا ﻲﻓ ﺔﻨﮭﻣ ﺔﻨﯿﻌﻣ ﺔﻨﯿﻋ ﻊﻣ ﯿﺋاﻮﺸﻋ ﺔ .ىﺮﺧأ ﻦﮭﻣو تﺎﺌﻓ ﻦﻣ اًداﺮﻓأ ﻢﻀﺗ
ﺪﻗو ﺮﮭظ ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا لﻮﯿﻤﻠﻟ ﺞﻧوﺮﺘﺳ سﺎﯿﻘﻣ ﻲﻓ ﯿﻨﯾﺮﺸﻌﻟا تﺎ ﻦﻣ اﺬھ ،نﺮﻘﻟا تﺮﮭظو اﺬﮭﻟ
سﺎﯿﻘﻤﻟا رﻮﺻ ،ةﺪﯾﺪﻋ ﻞﺜﻣ ﺔﻤﺋﺎﻗ) ﺞﻧوﺮﺘﺳ ﻞﺒﻣﺎﻛ ﯿﻤﻠﻟ ﻋ لﻮ مﺎ ١٩٧٤ ( ، ﻲﻄﻐﺗ ﻞﺣاﺮﻤﻟا
ﺎﻤﻛ .ﺔﻔﻠﺘﺨﻤﻟا ﺔﯾﺮﻤﻌﻟا تﺮﮭظ ﮫﻟ ةرﻮﺻ ﺔﺻﺎﺧ رﻮﻛﺬﻟﺎﺑ ) ٥٤ ﺢﯿﺤﺼﺘﻠﻟ سﺎﯿﻘﻣ ( ، ىﺮﺧأو
ثﺎﻧﻹﺎﺑ ) ٢٢ ،(ﺢﯿﺤﺼﺘﻠﻟ سﺎﯿﻘﻣ ﻦﻤﻀﺘﺗ ﻞﻛ ) ﺎﮭﻨﻣ ٤٠٠ اًﺪﻨﺑ ( ﻻاﺆﺳو ، لوﺎﻨﺘﺗ ﻻﺎﻜﺷأ
ﺘﻣ ﻮﻨ ﺔﻋ ﻦﻣ تﺎطﺎﺸﻨﻟا .

) ﻦﻣ ﺞﻧوﺮﺘﺳ رﺎﺒﺘﺧا نﻮﻜﺘﯾ ٣٢٥ ( اﺮﺼﻨﻋ اﺰﺟأ ﺔﻌﺒﺳ ﻲﻓ ﺔﻌﻤﺠﻣ ﻀﯾ ﻰﻟوﻷا ﺔﺴﻤﺨﻟا ،ء ﻊ
ةﺮﺋاد صﻮﺤﻔﻤﻟا :لﻮﺣ و ﻞﻛ .ﺐﺠﯾ ﻻ ، ﺪﯾﺎﺤﻣ ، ﺐﺤﯾ ﺪﺣاﻮﺑ ﺺﺘﺨﯾ ءاﺰﺟﻷا هﺬھ ﻦﻣ ﺪﺣا
:ﺔﯿﻟﺎﺘﻟا مﺎﺴﻗﻷا ﻦﻣ
داﻮﻤﻟا ،ﺔﯿﺳارﺪﻟا ،ﻦﮭﻤﻟا ﻷاو .ىﺮﺧأ ﺔﻋﻮﻨﺘﻣ ﺔﻄﺸﻧأ ،ﺔﯿﻠﺴﻤﻟا ﺔﻄﺸﻧﻷا ﺔﯿﻘﺒﺘﻤﻟا ﺔﺛﻼﺜﻟا ءاﺰﺟ
أ صﻮﺤﻔﻤﻟا ﺎﮭﯿﻓ ﺐﺗﺮﯾ ﻣ نرﺎﻘﯾو ،ﺎﮭﻟ ﮫﻠﯿﻀﻔﺗ ﺐﺴﺣ ﺔﺻﺎﺧ ﺔﻄﺸﻧ .ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا ﻦﻣ جاوزأ ﻊ
ﺎﺒﺘﺧا ﺎﮭﻨﻣ تارﺎﺒﺘﺧا ةﺪﻋ ﺞﻧوﺮﺘﺳ رﺎﺒﺘﺧا ﻰﻠﻋ يﺮﺟأو نﻮﻜﺘﯾ ﻮھو ،ﻦﯾﺮﺧآو درﻮﻔﻠﯿﺟ ر
ﻦﻣ ٣٦٠ ﻻ وأ ،ﺎﻌﻣ ﺔﻨﮭﻣ وأ ،ﺔﯾاﻮﮭﻛ ﺪﺣاو ﻞﻛ ﺮﺒﺘﻌﯾ نﺎﻛ نإ ﮫﯿﻓ صﻮﺤﻔﻤﻟا دﺪﺤﯾ ،ﺮﺼﻨﻋ
ﯿﻓ ﺐﻏﺮﯾ ﯿﻤﻟا ،ﻲﻤﻠﻌﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻨﻔﻟا ﻞﯿﻤﻟا :ﻲھ لﻮﯿﻣ ﺔﻌﺴﺗ ﺲﯿﻘﯾ رﺎﺒﺘﺧﻻا اﺬھو .ﺎﻗﻼطإ ﮫ ﻞ
ﺎﯿﻘﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،يﻮﻠﺨﻟا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻜﯿﻧﺎﻜﯿﻤﻟا ا ﻞﯿﻤﻟا ،ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﯿﻤﻟا ،يد ﻞﯿﻤﻟا ،يﻮﻐﻠﻟ ،ﻲﺒﺘﻜﻤﻟا

ﺔﻣﺪﺨﻠﻟ ﻞﯿﻤﻟاو ﺔﯿﻋﺎﻤﺘﺟﻻا .

٢ . ) ﺪﻧﻻﻮھ سﺎﯿﻘﻣ Holand :(
ھ ىﺮﯾ ﺪﻧﻻﻮ ﺼﺧ ﻦﯿﺑ ﺔﯿﻟدﺎﺒﺗ ﺔﻗﻼﻋ كﺎﻨھ نأ .ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا لﻮﯿﻤﻟاو ﺔﯿﺼﺨﺸﻟا ﺺﺋﺎ ةﺪﻋﺎﻘﻟا مﻮﻘﺗو
نأ ﻰﻠﻋ ﺪﻧﻻﻮھ ﺔﯾﺮﻈﻨﻟ ﺔﯿﺳﺎﺳﻷا ﺧا ﯿﺘ رﺎ ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﯾ ﺎﯿﻓ هراﺮﻤﺘﺳاو ﺔﻨﯿﻌﻣ ﺔﻨﮭﻤﻟ دﺮﻔﻟا
ﺔﻨﮭﻤﻟا ﻚﻠﺗ ﺔﻣءﻼﻣ .ﮫﺘﯿﺼﺨﺸﻟ

،ﺔﻨﯿﻌﻣ ﺔﻨﮭﻣ ﻞﻀﻔﯾ ﻻ وأ ﻞﻀﻔﯾ نﺎﻛ نإ ﺮﻛﺬﯾ نأ صﻮﺤﻔﻤﻟا ﻦﻣ ﺐﻠﻄﯾ سﺎﯿﻘﻤﻟا اﺬھ ﻲﻓ
ﻌﯾو ﻰﻟإ هادﺆﻣ اﺮﺷﺆﻣ رﺎﺒﺘﺧﻻا ﻰﻄ ﺘﻨﯾ ﺔﺘﺴﻟا طﺎﻤﻧﻷا ﻦﻣ ﻂﻤﻧ يأ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو ،صﻮﺤﻔﻤﻟا ﺎﮭﻟ ﻲﻤ
ﺎﮭﻟ ﺢﻠﺼﯾ ﺔﻨﮭﻣ يأ ﺪﯾﺪﺤﺗ ) مﺎﻋ ةﺮﻣ لوﻷ سﺎﯿﻘﻤﻟا اﺬھ ﺮﺸﻧو .صﻮﺤﻔﻤﻟا ١٩٧٠ ،( ﺢﻘﻧو
) مﺎﻋ ١٩٧٧ ﺚﯿﺣ ،سﺎﯿﻘﻟا قﻮﺳ ﻲﻓ ﺎﺣﺎﺠﻧ ﻖﻠﯾ ﻢﻟ رﺎﺒﺘﺧﻻا اﺬھ نأ ﻻإ .( نإ تﺎﻈﻔﺤﺗ ﮫﯿﻠﻋ
ﯾﺮﺘﻣ ﻮﻜﯿﺳ ﺔ .
ﺰﯿﻤﺘﯾو اﺬھ سﺎﯿﻘﻤﻟا ﺺﺋﺎﺼﺨﺑ ﺖﻠﻜﺷ ﺎﺳأ ﺎﺳ ﺎﻣﺎھ ارﺮﺒﻣو ﺎﯿﻤﻠﻋ ﺎﮭﻣاﺪﺨﺘﺳﻻ ﻲﻓ هﺬھ
،ﺔﺳارﺪﻟا ﻲھو : ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﻛ
75

 نأ اﺬھ ا ﻟ سﺎﯿﻘﻤ ﮫﺴﯿﯾﺎﻘﻤﺑ ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا ﺔﺘﺴﻟا ﻲھ ﺮﺜﻛﻷا ﺔﻣءﻼﻣ ﮫﯿﺟﻮﺘﻠﻟ ﻲﻨﮭﻤﻟا ثﺎﺤﺑﻷاو

،ﺔﯿﻘﯿﺒﻄﺘﻟا ﻚﻟذو ﺎﮭﻧﻷ يﻮﺘﺤﺗ ﻰﻠﻋ نﺎﻌﻣ ﺔﯿﺟﻮﻟﻮﻜﯿﺳ ﺮﺜﻛأ ﻦﻣ ﺎھﺮﯿﻏ ﺎﮭﻧﻷ ﺔﻌﻗاو
ﻲﻓ رﺎطإ ﺔﯾﺮﻈﻧ ﻲھو ،ﺪﻧﻻﻮھ عﺮﺳأ ﻦﻣ ﺚﯿﺣ ﻖﯿﺒﻄﺘﻟا

 مﺪﺨﺘﺴﺗ ﻞﻜﺸﺑ ﻊﺳاو ﻲﻓ دﺎﺷرﻹا ﻲﻨﮭﻤﻟا تﺎﺌﻔﻟ ﺔﻋﻮﻨﺘﻣ ﻦﻣ ﻊﻣو ،بﻼﻄﻟا ﺛ ﻘ تﺎﻓﺎ
تﺎﻋﻮﻤﺠﻣو ﺔﯿﻗﺮﻋ ﺔﻋﻮﻨﺘﻣ .
 ﺪﻤﺘﻋا ﻲﻓ ﺎﮭﺋﺎﻨﺑ ﻰﻠﻋ ﻞﻣﺎﻜﺗ دﺪﻋ ﻦﻣ تﻻﺎﺠﻤﻟا ،ﺔﻗﺮﻔﺘﻤﻟا ﻞﺜﻣ ﻢﻠﻋ ﺲﻔﻨﻟا ﺐﻄﻟاو
ﻲﺴﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋو عﺎﻤﺘﺟﻻا ، ﺎﻤﻣ ﺪﻋﺎﺴﯾ ﻰﻠﻋ ﺔﺌﯿﮭﺗ رﺎطإ ﻞﻤﻋ يﺮﻈﻧ ،ﺎﮭﻣاﺪﺨﺘﺳﻻ
ﺮﯿﺴﻔﺗو ﺠﺋﺎﺘﻧ ﺎﮭ ﺢﯿﺿﻮﺗو قﺪﺻ ﺎﮭﺋﺎﻨﺑ .
 ةﺮﺜﻛ دﺪﻋ ثﻮﺤﺒﻟا تﺎﺳارﺪﻟاو ﻲﺘﻟا ﺎﮭﺘﻣﺪﺨﺘﺳا ﻲﻓ لﺎﺠﻣ ﻤﻟا لﻮﯿ ﮫﯿﺟﻮﺘﻟاو ﺔﯿﻨﮭﻤﻟا
ﻲﻨﮭﻤﻟا ،يﻮﺑﺮﺘﻟاو ﻊﻣ ﺎﮭﻄﺑر دﺪﻌﺑ ﻦﻣ ؛تاﺮﯿﻐﺘﻤﻟا ﺎﻤﻣ لﺪﯾ ﻰﻠﻋ ﺔﯿﻧﺎﻜﻣإ ﺎﮭﻘﯿﺒﻄﺗ
ﺔﺻﺎﺧ ﻰﻠﻋ ،ﻦﯿﺴﻨﺠﻟا ﻚﻟﺬﺑو ﻦﻜﻤﯾ قﻮﺛﻮﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﺑ ﺎﮭﻘﯿﺒﻄﺗ .
ﺖﺻوأ ﺾﻌﺑ تﺎﺳارﺪﻟا ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ اﺬھ ﻘﻤﻟا سﺎﯿ ﻰﻠﻋ تﺎﺌﻓ بﻼﻄﻟا ﻦﯾﺬﻟا نﻮﺗﺄﯾ ﻦﻣ
تﺎﺼﺼﺨﺗ ﺔﯿﺳارد ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ .