Lakhasly

İstanbul Topkapı Üniversitesi Genel Laboratuvar Güvenliği

Giriş ve Temel İlkeler: Laboratuvarlar, iş yeri olarak potansiyel tehlikeler barındıran mekanlardır; bu nedenle çalışanların mevcut tehlikeleri ve acil durum prosedürlerini bilmeleri hayati öneme sahiptir. Laboratuvar güvenliği; çalışanların ve çalışma materyallerinin korunması amacıyla belirlenmiş kuralların, yöntemlerin, altyapının ve cihazların çalışma sırasında kullanılmasını ifade eder. Çalışan sağlığı ve güvenliği için temel kurallara uyulması büyük önem taşımakta olup, laboratuvar sorumluları tarafından yapılacak uyarılara riayet edilmesi gerekmektedir.

Laboratuvar Genel Kuralları ve Kişisel Korunma: Laboratuvarda çalışılırken uzun, beyaz ve ilikli önlük giyilmeli, bu önlükle laboratuvar dışına çıkılmamalıdır. Rahat, düz ve kapalı ayakkabılar tercih edilmeli, kesinlikle açık ayakkabı giyilmemelidir. Çalışmanın niteliğine göre gerektiğinde eldiven ve koruyucu gözlük kullanılmalıdır. Laboratuvarda sigara içmek, yemek yemek, içecek veya gıda malzemesi bulundurmak ve laboratuvar ekipmanlarını bu amaçla kullanmak kesinlikle yasaktır. Uzun saçlar çalışma esnasında mutlaka toplanmalı, çatlak veya kırık cam eşyalar kullanılmamalıdır. Laboratuvarda bulunan hiçbir kimyasal madde koklanmamalı, tadılmamalı veya ağız yoluyla çekilmemelidir; pipet kullanırken mutlaka puar kullanılmalıdır. Deri yoluyla hastalık bulaşma riskinden dolayı açık yaralar yara bandı ile kapatılmalıdır. Çalışmalarda dikkat ve itina ön planda tutulmalı, başkalarının da çalıştığı düşünülerek gürültü yapılmamalı ve asla şaka yapılmamalıdır.

Kimyasal Madde Kullanımı, Saklama ve Taşıma: Katı haldeki maddeler şişelerden daima temiz bir spatül veya kaşıkla alınmalı, aynı kaşık temizlenmeden başka bir madde içine sokulmamalıdır. Şişe kapakları hiçbir zaman alt tarafları ile masa üzerine konulmamalıdır. Cam kapaklı şişeler açılamadığında hafifçe vurularak veya küçük bir alevle boğazı dikkatlice ısıtılarak gevşetilebilir. Kapaklı ve tıpalı kaplardaki maddeler kesinlikle ısıtılmamalıdır. Şişelerden sıvı akıtılırken etiket tarafı yukarı gelecek şekilde tutulmalıdır. Çözelti konulan şişelerin, yanlışlıkları önlemek için mutlaka etiketlenmesi gereklidir; kağıt etiket kullanılıyorsa akmayan kalem, cam üzerine ise cam kalemi kullanılmalıdır. Organik çözücüler lavaboya dökülmemelidir. Şişelerin kapakları veya tıpaları karıştırılmamalı, çözeltiler şişelere doldurulurken genişleme payı olarak dörtte bir kısım boş bırakılmalıdır. Kimyasallar taşınırken iki el kullanılmalı, bir el kapaktan sıkıca tutarken, diğeri ile şişenin altından kavranmalıdır. Desikatör taşınırken kapak ve ana kısım birlikte tutulmalı ve kapakları ara sıra vazelin ile yağlanmalıdır. Asit, baz gibi aşındırıcı-yakıcı maddeler deriye damladığında veya sıçradığında derhal bol su ile yıkanmalıdır.

Tehlikeli Madde Çalışmaları ve Atık Yönetimi: Cam kesme ve mantara geçirme işlemlerinde ellerin kesilmemesi için özel eldiven veya bez kullanılmalıdır; ucu sivri, kırık cam tüplere lastik tıpa geçirilmemelidir. Tüp içinde bulunan bir sıvı ısıtılacağı zaman tüp üst kısımdan aşağıya doğru yavaş yavaş ısıtılmalı, hafifçe ve devamlı sallanmalı, ağzı kendinize veya yanınızda çalışan kişiye doğru tutulmamalıdır. Benzen, eter ve karbonsülfür gibi çok uçucu maddeler, uzak dahi olsa açık alev bulunan laboratuvarda kullanılmamalıdır, zira buharları alev alabilir ve ateşi taşıyabilir. Sülfürik asit, nitrik asit, hidroklorik asit, hidroflorik asit gibi asitlerle bromür, hidrojen sülfür, hidrojen siyanür, klorür gibi zehirli gazlar içeren maddeler ile çeker ocakta çalışılmalıdır. Civa herhangi bir şekilde dökülürse vakum kaynağı ya da köpük tipi sentetik süngerlerle toplanmalı, eser miktarda ise üzerine toz kükürt serpilerek sülfür haline getirilip zararsız hale sokulmalıdır. Termometre kırıklarının civalı kısımları veya civa artıkları asla çöpe ya da lavaboya atılmamalı, toprağa gömülmelidir. Laboratuvarda oluşan atıklar, kimyasal özelliklerine göre sınıflandırılmalı ve Laboratuvar Yönetimi’nce tanımlanan kurallar doğrultusunda uygun atık kutularına atılarak uzaklaştırılmalıdır. Çatlak ve kırık cam malzemeler kullanılmamalı, bu durum laboratuvar sorumlusuna bildirilmelidir.

Çalışma Alanlarının Temizliği ve Çözelti Hazırlama: Laboratuvarda çalıştığınız alan her zaman temiz tutulmalı, çalışmaların bitiminde kullanılan tezgahlar ve cam malzemeler mutlaka temiz bırakılmalıdır. Laboratuvar ortamına numune/kimyasal madde dökülmesi durumunda temizlenmeli ve gerekirse laboratuvar sorumlusuna haber verilmelidir. Laboratuvar malzemelerinin temizliği sırasında eldiven ve gerekli olması durumunda gözlük kullanılması zorunludur. Çözeltiler ihtiyaca uygun miktarlarda hazırlanmalıdır. Çözelti hazırlarken kimyasal maddelerin "Güvenlik Bilgi Formlarında (Material Safety Data Sheet, MSDS)" belirtilen güvenlik önlemleri alınmalıdır. Korozif (aşındırıcı) maddelerle çözelti hazırlanması sırasında mutlaka koruyucu gözlük ve eldiven kullanılmalıdır. Laboratuvarda yanıcı ve toksik maddelerle çalışılırken mutlaka çeker ocak kullanılmalıdır. Asidin üzerine kesinlikle su ilave edilmemeli, asit suya azar azar karıştırılarak ilave edilmelidir. Çözelti için kullanılacak kimyasal maddeler, stok kabından gerekli miktarda alınmalı ve artan kimyasal madde stok kabına tekrar geri konulmamalıdır. Stok şişesine pipet daldırılmamalıdır. Pipet kullanırken mutlaka puar kullanılmalı, kesinlikle ağız ile kimyasal madde çekilmemelidir. Pipetler (dereceli, bullu, mikro pipetler gibi çeşitleri bulunan) sıvı transferinde kullanılan dar cam borulardır; sıvı alma işlemi lastik puarlar (üç yollu, makro, mikro pipet puarı) ile yapılmalıdır.

Kimyasal Madde Stoklama ve Etiketleme: Oda sıcaklığında bozulabilecek numuneler, standartlar ve yüksek uçuculuğa sahip kimyasallar buzdolabında ağzı kapalı şişelerde saklanmalıdır. Tüm kimyasal maddeler "kimyasal madde saklama odası"nda stoklanmalı, araştırma/uygulama projelerine ait kimyasalların durumları etiketlerinde ve envanterde belirtilmelidir. Kimyasal maddeler alfabetik olarak raflarda sıralanmalı ve kullanıldıktan sonra yerlerine geri konulmalıdır. Satın alınan kimyasal maddeler envantere kaydedilmeli ve Güvenlik Bilgi Formları dosyasına eklenmelidir. Azalan kimyasal maddeler envantere kaydedilip laboratuvar sorumlusuna bildirilmelidir. Korozif maddeler çelik dolaplarda, uçucu özelliğe sahip kimyasal maddeler +4°C'de saklanmalıdır. Kimyasal madde miktarı ihtiyaca göre belirlenmeli ve maddenin raf ömrü göz önünde bulundurularak satın alınmalıdır. Kimyasallar, numuneler ve çözeltiler mutlaka etiketlenmelidir. Etiket üzerinde hazırlanış tarihi, saklama süresi, numune sahibi, çözeltinin/numunenin özellikleri ve diğer gerekli bilgiler yer almalıdır. Numunenin/çözeltinin yeni bir kaba aktarılması durumunda da yeni kabın etiketlenmesi unutulmamalıdır.

Güvenlik Bilgi Formları (MSDS) ve Uyarı İşaretleri: Güvenlik Bilgi Formları (MSDS), laboratuvarda kullanılan kimyasal maddelerle ilgili bilgiye çabuk erişim sağlamayı amaçlar, her kullanıcıya açıktır ve herhangi bir kimyasal madde ile çalışmaya başlamadan önce mutlaka gözden geçirilmelidir. Üretici firmalar ürünleri için bu formları üretmek ve dağıtmakla, laboratuvar yönetimi ise kullanılan her kimyasal madde için formları kullanıcıya temin etmekle yükümlüdür. MSDS'ler; kimyasal madde/karışımın adı ve içeriği, üretici firma bilgileri, zararlı madde içerikleri, fiziksel ve kimyasal özellikleri, yangın ve patlama bilgileri, sağlığa zararlılık, ilkyardım, depolama, reaktivite, dökülme/sızma, ekolojik/toksikolojik özellikler, özel tedbirler/korunma, taşıma, uzaklaştırma ve yönetmelikler ile ilgili detaylı bilgiler içerir. Kimyasalların tehlike uyarı işaretleri, potansiyel riskleri gösterir: Örneğin F (Şiddetli alev alıcı), Xn (Zararlı), Xi (Tahriş Edici), O (Oksitleyici), E (Patlayıcı), T (Zehirli), C (Aşındırıcı/Korozif), N (Çevre için tehlikeli). Her işaret, özel bir tehlikeyi (örn. alevden uzak tutma, insan teması engelleme) ve alınması gereken önlemleri belirtir. Laboratuvar güvenlik sembolleri ise elbisenin, açık alevin, dumanın, eldiven kullanımının, elektriğin, yangının, gözün, kesici cisimlerin, biyolojik tehlikenin, ısının, kimyasal maddenin, radyoaktivitenin, bitki/hayvan güvenliğinin, tasarruflu kullanımın, zehirli maddelerin ve kırılabilir camın tehlikelerine karşı uyarır. Kimyasalların içerdikleri riskler R (risk) cümleleri (örneğin R2: Şok, sürtünme, alev ve diğer tutuşturucu kaynakları ile temasında patlama riski; R15: Su ile temasında toksik ve kolay alevlenebilir gaz çıkarır), alınacak güvenlik tedbirleri ise S (safety) cümleleri (örneğin S1: Kilit altında muhafaza edin; S7: Sıkı kapatılmış kapta muhafaza edin) olarak etiketlerde yer almaktadır.

Güvenlik Ekipmanları ve Malzemeler: Laboratuvarlarda reaktif ve toksik maddelerin ortama ve çalışanlara zarar vermeyecek şekilde depolanması için havalandırmalı veya havalandırmasız güvenlik dolapları kullanılır. Yanıcı-parlayıcı kimyasallar için dışı çelik, içi HPL malzemeden yapılmış çift duvarlı, ısı izolasyonlu, yangın anında havalandırma sistemini otomatik kapatan güvenlik dolapları mevcuttur. Tıbbi ve katı atıkların toplanarak kolayca uzaklaştırılması için tıbbi atık kapları, kullanılmış malzemelerin güvenli otoklavlanarak atılması için otoklav poşetleri, güvenlik sembollü laboratuvar etiketleri, taşıma sepetleri ve kutular ile güvenlik sembollü pisetler de laboratuvar güvenliğinin ayrılmaz bir parçasıdır.

I S T A N B U L
T O P K A P I
ÜNIVERSiTESi
GENEL LABORATUVAR GÜVENLİĞ
• Laboratuvarlar iş yeri olarak tehlikeli mekanlar sayılır.
Bu yerlerde çalışanların, potansiyel tehlikeyi ve acil
durumlarda ne yapacaklarını bilmeleri gerekir.
• Laboratuvar güvenliği
Çalışan kişinin ve çalışma materyalinin
korunması için; çalışma sırasında belirli laboratuar
kurallarının, yöntemlerin, altyapı ve cihazların
kullanılmasıdır.
❖Laboratuvar ortamında çalışanların sağlık ve
güvenliği için temel güvenlik kurallarına uyulması
büyük önem taşımaktadır.
❖Bu sebeple laboratuvarda çalışan kişilerin
laboratuvar sorumluları tarafından yapılacak
uyarılara uyuması gerekmektedir.
4
LABORATUVAR GENEL KURALLARI
5

1. Laboratuvarda çalışılırken uzun beyaz önlük
   giyilmeli ve laboratuar boyunca önünün ilikli
   tutulmalıdır.


2. Laboratuarda rahat ve düz ayakkabı giyilmeli ve
   özellikle açık ayakkabı giyilmemelidir.


3. Çalışmanın niteliğine göre gerektiğinde eldiven ve
   koruyucu gözlük kullanılmalıdır.


4. Laboratuvar dışına laboratuvarda kullanılan önlük,
   eldiven, vb. ile çıkılmamalıdır.
   6


5. Laboratuvarda sigara içilmemelidir.


6. Laboratuvarda yemek, içmek ve gıda
   malzemelerini bulundurmak, laboratuvar
   ekipmanları bu amaçla kullanılmamalıdır.


7. Çalışma esnasında saçlar uzun ise mutlaka
   toplanmalıdır.


8. Laboratuvarda çatlak ve kırık cam eşyalar
   kullanılmamalıdır.


9. Laboratuvarda çalışılırken ağız yoluyla sıvı
   çekilmemelidir.
   7


10. Laboratuarda bulunan hiç bir kimyasal madde
    koklanmamalı veya tadılmamalıdır.


11. Deri yoluyla hastalıkların bulaşma riskinden
    dolayı laboratuvar ortamında çalışılırken açık
    yaralar mutlaka yara bandı ile kapatılmalıdır.


12. Çalışmalarda dikkat ve itina ön planda
    tutulmalıdır.


13. Laboratuvarda başkalarının da çalıştığı
    düşünülerek gürültü yapılmamalıdır. Asla şaka
    yapılmamalıdır.
    8


14. Katı haldeki maddeler şişelerden daima temiz bir
    spatül veya kaşıkla alınmalıdır. Aynı kaşık
    temizlenmeden başka bir madde içine
    sokulmamalıdır. Şişe kapakları hiçbir zaman alt
    tarafları ile masa üzerine konulmamalıdır. Aksi
    takdirde, kapak yabancı maddelerle kirleneceği için
    tekrar şişeye yerleştirilince bu yabancı maddeler şişe
    içindeki saf madde veya çözelti ile temas edip, onu
    bozabilir.
    Spatül: Laboratuarda maddeleri bölmek, almak ve
    karıştırmak için kullanılan genellikle metalden
    yapılmış aletlerdir.
    9
    Spatül
    10


15. Cam kapaklı şişeler açılamadığı durumlarda şişe
    kapağına bir tahta parçası ile hafifçe vurularak
    gevşetilmeli, bu fayda etmediği takdirde camın
    genişlemesi için küçük bir alevle şişe döndürülerek
    boğazı dikkatlice ısıtılmalı veya şişe bir müddet su
    içinde batırılmış vaziyette bırakılmalıdır.


16. Kapaklı ve tıpa ile kapatılmış kaplardaki madde
    kesinlikle ısıtılmamalı, üzerinde ateşe dayanıklı
    işareti taşımayan kaplarda ısıtma ve kaynatma
    yapılmamalıdır.
    11
    12


17. Şişelerden sıvı akıtılırken etiket tarafı yukarı
    gelecek şekilde tutulmalıdır. Aksi halde şişenin
    ağzından akan damlalar etiketi ve üzerindeki
    yazıyı bozar. Şişenin ağzında kalan son
    damlaların da şişenin kendi kapağı ile silinmesi
    en uygun şekildir.
    13


18. Çözelti konulan şişelerin etiketlenmesi gerek
    görünüş ve gerekse yanlışlıklara meydan
    verilmemesi için gereklidir. Kağıt etiket
    kullanılıyorsa yazıların ıslanınca akmayan kalemle
    yazılmalıdır. Direkt cam üzerine yapılacak
    işaretlemeler cam kalemi kullanılmalıdır.


19. Organik çözücüler lavaboya dökülmemelidir.
    14


20. Şişelerin kapak veya tıpaları değiştirilmemelidir
    (karıştırılmamalaıdır). Çözelti şişelere
    doldurulurken dörtte bir kadar kısım genişleme
    payı olarak bırakılır.


21. Cam kesme ve mantara geçirme durumlarında
    ellerin kesilmemesi için özel eldiven veya bez
    kullanılmalıdır. Ucu sivri, kırık cam tüplerine,
    borulara lastik tıpa geçirilmemelidir. Böyle uçlar;
    havagazı ocağı, zımpara veya eğe ile düzgün
    hale getirilmelidir.
    15


22. Tüp içinde bulunan bir sıvı ısıtılacağı zaman tüp, üst
    kısımdan aşağıya doğru yavaş yavaş ısıtılmalı ve tüp
    çok hafif şekilde devamlı sallanmalıdır. Tüpün ağzı
    kendinize veya yanınızda çalışan kişiye doğru
    tutulmamalı ve asla üzerine eğilip yukarıdan aşağıya
    doğru bakılmamalıdır. Yüze sıçrayabilir.


23. Benzen, eter ve karbonsülfür gibi çok uçucu
    maddeler ne kadar uzakta olursa olsun açık alev
    bulunan laboratuvarda kullanılmamalıdır. Eter
    buharları 5 metre ve hatta daha uzaktaki alevden
    yanabilir ve o yanan buharlar ateşi taşıyabilir.
    16


24. Sülfürik asit, nitrik asit, hidroklorik asit, hidroflorik asit
    gibi asitlerle bromür, hidrojen sülfür, hidrojen siyanür,
    klorür gibi zehirli gazlar içeren maddeler ile çeker
    ocakta çalışılmalıdır.


25. Civa herhangi bir şekilde dökülürse vakum kaynağı
    ya da köpük tipi sentetik süngerlerle toplanmalıdır.
    Eğer toplanmayacak kadar eser miktarda ise üzerine
    toz kükürt serpilmeli ve bu yolla sülfür haline
    getirilerek zararsız hale sokulmalıdır.
    17
    Çeker Ocaklar / Havalandırma Kabinleri
    • Hava kabinleri ya da çeker ocak olarak bilinen
    havalandırmalı kabinler, kimyasal ya da mikrobiyolojik
    analizlerin güvenli bir şekilde, kullanıcıya ve çevreye
    zarar vermeden yapılmasına olanak tanırlar. Bu
    kabinler kullanım amacına ve laboratuvar imkanlarına
    göre çok çeşitli şekillerde dizayn edilebilirler.
    18


26. Termometre kırıklarının civalı kısımları ya da civa
    artıkları asla çöpe ya da lavaboya atılmamalı,
    toprağa gömülmelidir


27. Kimyasallar taşınırken iki el kullanılmalı, bir el
    kapaktan sıkıca tutarken, diğeri ile şişenin altından
    kavranmalıdır. Desikatör taşınırken mutlaka kapak ve
    ana kısım birlikte tutulmalıdır. Desikatör kapakları ara
    sıra vazelin ile yağlanmalıdır.


28. Asit, baz gibi aşındırıcı-yakıcı maddeler deriye
    damladığı veya sıçradığı hallerde derhal bol miktarda
    su ile yıkanmalıdır.
    19
    DESİKATÖR: Maddeleri nemden korumak için
    kullanılırlar. Nem tutmak için içlerine susuz CaCl2 gibi
    maddeler konur. Bazılarının kapağında içindeki havayı
    boşaltmak için musluklu bir cam boru bulunur. Bunlara
    vakum desikatörü denir.
    20
    LABORATUVARDA ÇALIŞMA KURALLARI
    21
    Çalışma Alanlarının Temizlenmesi


29. Laboratuvarda çalıştığınız alanı her zaman temiz
    tutunuz.


30. Laboratuvar çalışmalarının bitiminde, kullanılan
    tezgahlar ve cam malzemeler mutlaka temiz
    bırakılmalıdır.


31. Laboratuvar ortamına numune/kimyasal madde
    dökülmesi durumunda temizlenmeli ve gerekirse
    laboratuvar sorumlusuna haber verilmelidir.
    22


32. Laboratuvar çalışmalarından çıkan atıklar,
    Laboratuvar Yönetimi’nce tanımlanan kurallar
    doğrultusunda uzaklaştırılmalıdır.


33. Laboratuvar malzemelerinin temizliği sırasında
    eldiven ve gerekli olması durumunda gözlük
    kullanılması zorunludur.


34. Çözeltiler ihtiyaca uygun miktarlarda
    hazırlanmalıdır.
    23
    Çözelti Hazırlama


35. Çözelti hazırlarken kimyasal maddelerin “Güvenlik
    Bilgi Formlarında (Material Safety Data Sheet,
    MSDS)” belirtilen güvenlik önlemleri alınmalıdır.


36. Korozif (aşındırıcı) maddelerle çözelti hazırlanması
    sırasında mutlaka koruyucu gözlük ve eldiven
    kullanılmalıdır.


37. Laboratuarda yanıcı ve toksik maddelerle
    çalışılırken mutlaka çeker ocak kullanılmalıdır.
    24

4. Asidin üzerine kesinlikle su ilave edilmemeli, asit
   suya azar azar karıştırılarak ilave edilmelidir.


5. Çözelti için kullanılacak kimyasal maddeler, stok
   kabından gerekli miktarda alınmalı ve artan
   kimyasal madde stok kabına tekrar geri
   konulmamalıdır.


6. Stok şişesine pipet daldırılmamalıdır.


7. Pipet kullanırken mutlaka puar kullanılmalıdır.
   Kesinlikle ağız ile kimyasal madde çekilmemelidir.
   25
   • PİPET: Belirli ölçüde sıvıları bir
   kaptan diğerine aktarmada kullanılır.
   Pipetlerin içine sıvı alınması pipet
   içindeki havanın emilmesi ile olur.
   Emme işlemi lastik puarla
   yapılmalıdır. Toksik veya korrosiv
   maddelerin (asit gibi) çekilmesinde
   mutlaka puar kullanılmalıdır.
   ✓Pipetler dar cam borular olup alt
   uçları, ufak bir delik bırakacak
   şekilde aşağı doğru koniktir.
   ✓Mikropipetler ise çok ufak
   hacimler için kullanılırlar.
   26
   Dereceli pipetler
   Sulandırma pipetleri
   Bullu pipet
   27
   • Pipetlerin kullanılışı: Mümkün olduğu kadar pipetle
   ağıza sıvı çekilmemelidir. Bunun yerine pipetin
   ağzına takılan ve sıvı çekmeye yarıyan
   pipetleyiciler (puar) kullanılmalıdır. Puarlar;

1. Üçyollu puar


2. Makro pipet puarı


3. Mikro pipet puarı
   olarak sınıflandırılabilir.
   28
   • Üç Yollu Puar: Tüm pipet türlerine uygulanabilir.
   Puarda, parmakla baskı uygulanarak kontrol
   edilebilen üç cam top bulunur.
   A. vakum oluşturma,
   B. pipeti doldurma,
   C. sıvıyı boşaltma
   fonksiyonları için uygun
   vanaya basmanız yeterlidir.
   A
   B
   C
   29
   Makro Pipet Puarı sentetik kauçuk ve
   silikondan imal edilmiş olup, tüm pipet
   tipleri için uygundur. Bu pipet puarı
   demonte edilip temizlenebilir,
   otoklavlanabilir
   Mikro Pipet Puarı silikondan imal
   edilmiş olup tüm pipet tipleri için
   uygundur. Büyük boy Pipet Puarı bullu
   ve dereceli pipetler için çok uygundur.
   Küçük boy ise cam PASTÖR pipetleri
   için idealdir.
   30
   Numune ve Çözelti Saklama
   Oda sıcaklığında bozulabilecek
   ✓ numuneler,
   ✓ standartlar ve
   ✓ yüksek uçuculuğa sahip olan kimyasallar
   buzdolabında ağzı kapalı şişelerde
   saklanmalıdır.
   31
   Kimyasal Madde Stoklama


4. Laboratuvar yönetimi tarafından alınan her türlü
   kimyasal madde “kimyasal madde saklama
   odası”nda stoklanmalıdır.


5. Araştırma/uygulama projelerine ait kimyasal
   maddelerin bu durumları üzerlerindeki etikette ve
   envanterde belirtilmelidir.


6. Kimyasal maddeler alfabetik olarak raflarda
   sıralanmalıdır ve kullanıldıktan sonra yerlerine geri
   konulmalıdır.
   32
   Kimyasal Madde Stoklama (devam)


7. Satın alınan kimyasal maddeler envantere
   kaydedilmeli ve Güvenlik Bilgi Formları dosyasına
   eklenmelidir.


8. Azalan kimyasal maddeler envanterde ayrılan
   açıklama bölümüne kaydedilmeli ve laboratuvar
   sorumlusuna bildirilmelidir.
   33


9. Korozif maddeler çelik dolaplarda saklanmalıdır.


10. Uçucu özelliğe sahip kimyasal maddeler +4°C de
    saklanmalıdır.


11. Kimyasal madde miktarı ihtiyaca göre
    belirlenmeli ve maddenin raf ömrü göz önünde
    bulundurularak satın alınmalıdır.
    34
    Etiketleme


12. Kimyasallar, numuneler, çözeltiler mutlaka
    etiketlenmelidir. Etiket üzerinde hazırlanış tarihi,
    saklama süresi, numune sahibi,
    çözeltinin/numunenin özellikleri ve diğer gerekli
    olabilecek bilgiler yer almalıdır.


13. Numunenin/çözeltinin yeni bir kaba aktarılması
    durumunda da yeni kabın etiketlenmesi
    unutulmamalıdır.
    35
    Atıkların Uzaklaştırılması


14. Laboratuvarda oluşan atıklar, kimyasal
    özelliklerine göre sınıflandırımalı ve daha sonra
    uzaklaştırılmaktadır.


15. Atık kutularında belirtilen sınıflara dikkat ederek
    atıklar uzaklaştırılmalıdır.


16. Çatlak ve kırık cam malzemeler kullanılmamalı bu
    durum laboratuvar sorumlusuna bildirilmelidir.
    36
    GÜVENLİK BİLGİ FORMU
    (Material Safety Data Sheet, MSDS)
    37
    • Güvenlik Bilgi Formlarının amacı laboratuvarda
    kullanılan kimyasal maddelerle ilgili bilgiye çabuk
    erişim sağlamaktır.
    ✓ Güvenlik Bilgi Formları her kullanıcıya açıktır.
    ✓ Güvenlik Bilgi Formları laboratuvar yönetiminden veya internetten temin
    edilmeli ve herhangi bir kimyasal madde ile çalışmaya başlamadan önce
    mutlaka gözden geçirilmelidir.
    38
    ✓Üretici firmalar ürünleri için bu formları üretmek ve
    dağıtmakla yükümlüdür.
    ✓Laboratuvar yönetimi kullanılan her kimyasal
    madde için formları kullanıcıya temin etmekle
    yükümlüdür.
    39
    Güvenlik Bilgi Formları her kimyasal madde için
    aşağıda verilen bilgileri içerir.
    ✓ Kimyasal madde/karışımın adı ve içeriği
    ✓ Üretici firma bilgileri
    ✓ Zararlı madde içerikleri
    ✓ Fiziksel ve kimyasal özellikleri
    ✓ Yangın ve patlama bilgileri
    ✓ Sağlığa zararlılık bilgileri
    ✓ İlkyardım bilgileri
    ✓ Depolama bilgileri
    40
    ✓ Reaktivite ve stabilite bilgileri
    ✓ Dökülme veya sızma olması ile ilgili bilgileri
    ✓ Ekolojik ve toksikolojik özellikler
    ✓ Özel tedbirleri
    ✓ Özel korunma bilgileri
    ✓ Taşıma bilgileri
    ✓ Uzaklaştırma bilgileri
    ✓ Yönetmelikler ile ilgili bilgiler
    ✓ Diğer bilgiler
    41
    Kimyasallar Tehlike Uyarı İsaretleri
    42
    F: Şiddetli alev alıcı
    Özelliği: Parlama noktası 21 °C’nin altında olan
    “kolay alev alan sıvılar ile kolay tutuşan
    katıları” belirtir.
    Önlem: Çıplak ateşten, kıvılcımdan ve ısı
    kaynağından uzak tutulmalıdır.
    F+ : Çok şiddetli alev alıcı
    Özelliği: Alevlenme noktası O °C’nin altında,
    kaynama noktası maksimum 35 °C olan
    sıvılardır. Normal basınç ve oda sıcaklığında
    havada yanıcı olan gaz ve gaz karışımlarıdır.
    Önlem: Önlem: Çıplak ateşten, kıvılcımdan ve
    ısı kaynağından uzak tutulmalıdır.43
    Xn: Zararlı Madde
    Özelliği: Solunduğunda , yutulduğunda ve
    deriye temas ettiği durumda sağlığa zarar
    verebilir.
    Önlem: İnsan vücuduyla temas önlenmelidir.
    Xi: Tahriş Edici Madde
    Özelliği: Aşındırıcı olmamasına rağmen
    deriyle ani, uzun süreli veya tekrarlı teması
    iltihaplara yol açabilir.
    44
    O: Oksitleyici (Yükseltgen)
    Özelliği: Organik peroksitler, herhangi bir
    yanıcı madde ile temas etmeseler bile
    patlayıcı özelliğ olan yükseltgen maddelerdir.
    Diğer yükseltgenler ise, kendileri yanıcı
    olmasalar bile, oksijen varlığında alav
    alabilirler.
    Önlem: Yanıcı maddelerden uzak
    tutulmalıdır.
    E: Patlayıcı
    Özelliği: Ekzotermik olarak reaksiyona giren
    kimyasallardır. Ateşle yaklaştırıldıklarında
    patlayabilirler.
    45
    T : Zehirli
    Özelliği: Solunduğunda, yutulduğunda ve
    deriye temas ettiği durumlarda sağlığa
    zarar verebilir, hatta öldürücü olabilir.
    Önlem: İnsan vücuduyla temas
    engellenmeli, aksi halde tıbbi yardıma
    başvurulmalıdır.
    T+ : Çok Zehirli
    Özelliği: Solunduğunda, yutulduğunda ve
    deriye temas ettiği durumlarda sağlığa
    zarar verebilir, hatta öldürücü olabilir.
    Önlem: İnsan vücuduyla temas
    engellenmeli, aksi halde tıbbi yardıma
    başvurulmalıdır.
    46
    N : Çevre için tehlikeli
    Özelliği: Bu tür maddelerin ortamda
    bulunması, doğal dengenin değişmesi
    açısından ekolojik sisteme hemen veya
    ileride zarar verebilir.
    Önlem: Risk göz önüne alınarak bu tür
    maddelerin toprakla veya çevreyle teması
    engellenmelidir.
    C: Aşındırıcı (korozif)
    Özelliği: Canlı dokulara zarar verir.
    Önlem: Gözleri, deriyi ve kıyafetleri korumak
    için özel önlemler alınmalıdır. Buharları
    solunmamalı, aksi halde tıbbi yardıma
    başvurulmalıdır.
    47
    Laboratuvar Güvenlik Sembolleri
    ❖Laboratuar uygulamalarında oluşabilecek
    tehlikelere karşı uyarmak için güvenlik sembolleri
    kullanılmaktadır.
    ❖Laboratuvar uygulamalarınızda bu güvenlik
    sembollerini ilgili deneylerinizde panoya asmanız
    önerilir.
    48
    ELBİSENİN GÜVENLİĞİ
    Bu sembol,elbiseyi lekeleyecek veya
    yakacak maddeler kullanırken görülür.
    AÇIK ALEV UYARISI
    Bu sembol, yangına veya patlamaya sebep
    olabilecek alev kullanıldığında görülür.
    DUMAN GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, kimyasal maddeler veya kimyasal
    reaksiyonlar tehlikeli dumana sebep
    olduklarında görülür.
    49
    ELDİVEN
    Cilde zararlı bazı kimyasal maddelerle
    çalışırken eldiven kullanılması gerektiğini
    hatırlatan uyarı işareti.
    ELEKTRİK GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, elektrikli aletler kullanılırken dikkat
    edilmesi gerektiğinde görülür.
    YANGIN GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, açık alev etrafında tedbir alınması
    gerektiğinde görülür.
    50
    GÖZ GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, gözler için tehlike olduğunu
    gösterir. Bu sembol görüldüğünde koruyucu
    gözlük takılmalıdır.
    KESİCİ CİSİMLER GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, kesme ve delme tehlikesi olan
    keskin cisimler olduğu zaman görülür.
    BİYOLOJİK TEHLİKE
    Bu sembol, bakteri mantar veya tek hücreli
    hayvan veya bitki tehlikesi olduğunda görülür.
    51
    ISI GÜVENLİĞİ
    Bu işaret sıcak cisimlerin tutulması
    esnasında önlem alınmasını hatırlatmak
    içindir.
    KİMYASAL MADDE UYARISI
    Bu sembol deriye dokunması halinde yakıcı
    veya zehirleyici etkisi olan kimyasal
    maddeler kullanılırken görülür.
    52
    RADYOAKTİF GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, radyoaktif maddeler kullanırken
    görülür.
    BİTKİ GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, zehirli veya dikenli bitkiler
    tutulacağı zaman görülür.
    HAYVAN GÜVENLİĞİ
    Bu sembol, canlı hayvanlar üzerinde çalışırken
    hayvanların ve öğrenci güvenliğinin sağlanması
    gerektiğinde görülür.
    53
    TASARRUFLU KULLANIM UYARISI
    Bu sembol, maddenin uygun bir şekilde
    kullanılmasına dikkat edilmesi gerektiğinde
    ortaya çıkar.
    ZEHİRLİ MADDE UYARISI
    Bu sembol, zehirli maddeler kullanılırken
    görülür.
    KIRILABİLİR CAM UYARISI
    Bu sembol yapılacak deneylerde kullanılacak
    cam malzemelerin kırılabilecek türden
    olduğunu gösterir.
    54
    Radyasyon
    Radyoaktif
    55
    Kimyasalların Riskleri
    •Kimyasallar gibi tehlikeli maddelerin etiketleri,
    muhakkak tehlike isaretlerine ilaveten ayrıca bu
    kimyasalların getirdigi riskleri göstermeli ve alınacak
    tedbirler hakkında bilgi vermelidir.
    •Kimyasalların içerdigi riskler R (risk) cümleleri olarak
    verilmektedir.
    •Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliginde tehlikeli madde
    ve müstahzarların etiketlerinde kullanılacak özel risk
    durumlarının açık ifadeleri olan R Kodları ve bunların
    kombinasyonları verilmistir.
    56
    Risk
    ibaresi
    R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 Kimyasalların Riskleri
    RİSK DURUMLARI
    Risk ibaresinin açık ifadesi
    Kuru halde patlayıcıdır
    Şok, sürtünme, alev ve diğer tutuşturucu kaynakları
    ile temasında patlama riski
    Sok, sürtünme, alev ve diger tutusturucu kaynakları
    ile temasında çok ciddi patlama riski
    Çok hassas patlayıcı metalik bilesikler olusturur
    Isıtma patlamaya neden olabilir
    Hava ile temasta veya havasız ortamda patlayıcıdır
    Yangına neden olabilir
    Yanıcı maddelerle temasında yangına neden olabilir
    57
    Risk
    ibaresi
    R14/15 R15/29 R20/21 R20/22 R20/21/22 R21/22 R23/24 R23/25 Kimyasalların Riskleri (devam)
    RİSK DURUMLARI
    Risk ibaresinin açık ifadesi
    Su ile kolay alevlenebilir gaz olusumuna yol açan
    siddetli
    reaksiyon
    Su ile temasında toksik ve kolay alevlenebilir gaz
    çıkarır
    Solundugunda ve cilt ile temasında saglıga zararlıdır
    Solundugunda ve yutuldugunda saglıga zararlıdır
    Solundugunda, cilt ile temasında ve yutuldugunda
    saglıga zararlıdır
    Cilt ile temasında ve yutuldugunda saglıga zararlıdır
    Solundugunda ve cilt ile temasında toksiktir
    Solundugunda ve yutuldugunda toksiktir
    58
    Kimyasallar için alınacak tedbirler
    ❖Tehlikeli kimyasal maddelerin depolanması ve
    kullanılması sırasında alınacak tedbirler de S
    (safety) cümleleri olarak yönetmelikte verilmistir.
    59
    Güvenlik
    ibaresi
    S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 Kimyasallar için alınacak tedbirler
    Güvenlik Tavsiyeleri
    Güvenlik ibaresinin açık ifadesi
    Kilit altında muhafaza edin
    Çocukların ulasabilecegi yerlerden uzak tutun
    Serin yerde muhafaza edin
    Yerlesim alanlarından uzak tutun
    ....... içinde muhafaza edin (Uygun sıvı üretici
    tarafından belirlenir)
    ....... içinde muhafaza edin (Uygun inert gaz üretici
    tarafından belirlenir)
    Sıkı kapatılmıs kapta muhafaza edin
    Kabı kuru halde muhafaza edin
    60
    Kimyasallar için alınacak tedbirler (devam)
    Güvenlik Tavsiyeleri
    Güvenlik
    ibaresi
    Güvenlik ibaresinin açık ifadesi
    S1/2 Kilit altında ve çocukların ulasamayacagı bir yerde
    muhafaza edin
    S3/7 Kabı, serin bir yerde ve agzı sıkıca kapalı olarak
    muhafaza edin
    S3/9/14 Serin, iyi havalandırılan bir yerde ........'den uzak
    tutarak muhafaza edin. (Temasından sakınılan
    madde üretici tarafından belirlenir)
    S3/9/14/49 Sadece orjinal kabında serin ve iyi havalandırılan
    bir yerde ........'den uzak tutarak muhafaza edin.
    (Temasından sakınılan madde üretici tarafından
    belirlenir)
    61
    Reaktif/Toksik madde depolama Dolabı
    • Reaktif ve toksik maddelerin ortama ve çalışanlara
    zarar vermeyecek şekilde depolanmasına uygun,
    kullanıcı tercihine bağlı havalandırmalı veya
    havalandırmasız olan güvenlik dolaplarıdır.
    62
    Yanıcı-Parlayıcı Kimyasallar İçin Güvenlik Dolapları
    • Dışı çelik, içi HPL (Yüksek basınçlı laminant)
    malzemeden yapılmış çift duvarlı,
    • Duvarlarının arası ısı izolasyonlu,
    • Arka panelde hava giriş çıkış kanalları ve baca
    bağlantısı mevcut,
    • Yangın anında ısı sigortası havalandırma sistemini
    otomatik kapatır,
    63
    Yanıcı-Parlayıcı Kimyasallar İçin Güvenlik Dolapları
    (devam)
    • Dolap ayakları ve dengesi içeriden ve dışarıdan
    ayarlanabilir,
    • Topraklama bağlantısı yapılmış
    64
    Tıbbi Atık Kapları
    ✓Tıbbi ve katı atıkların toplanarak çalışma ortamından
    kolayca uzaklaştırılmasına elverişli fonksiyonel
    kutulardır.
    65
    Otoklav Poşetleri
    ✓Laboratuvarlarda kullanılmış olan malzemelerin
    kurallara uygun, güvenli ve pratik bir şekilde
    otoklavlanarak atılması için çeşitli boylarda dizayn
    edilmiş poşetlerdir.
    66
    Güvenlik Sembollü Laboratuvar
    Etiketleri
    ✓Laboratuvar şişelerinin
    etiketlenmesinde kullanılabilecek
    güvenlik sembolleri içeren etiket
    seti.
    TAŞIMA SEPETLERİ VE KUTULAR
    67
    GÜVENLİK SEMBOLLÜ PİSETLER
    ✓Laboratuvarda kullanılan çeşitli kimyasalların, analiz
    sırasında birbir